1. Chính tả:
Tự
Trọng
Người có ý chí tài lực hơn
người, không nương tựa ai, không luồn luỵ ai, tự mình mình đi, tự mình mình
làm, tự mình quý mình, ai yêu cũng mừng, ai ghét không giận, gọi là người tự trọng
.
Còn tài chẳng hơn ai, đức chẳng
bằng ai, con mắt sáng bằng hạt đậu, trí nông như đọi đèn, cũng cố làm cao,
khinh thể ngạo vật không gọi là tự trọng .
Những kẻ thiếu niên, sinh đời
cạnh tranh, không có trí tiến tu, hay có lòng gây gổ, hay nói chuyện yếm thế,
hay có tính khinh người, thì gọi là tự khí .
Kẻ không kính trọng pháp luật, hay chống cự người trên, gọi là loạn đảng
. Kẻ không an thường thủ phận, hay phản
đối nhà nước, gọi là nghịch đảng . Kẻ
hay tự đắc, hay khoe mình, gọi là người kiêu căng . Kẻ hay ích kỷ gọi là tự tư . Kẻ không hợp quần, gọi là cô độc . Những kẻ ấy dù có tài tốt thế nào, chẳng có tội
với pháp luật, cũng có tội với đạo đức, không gọi là tự trọng .
Ta phải biết rằng, người tự
trọng vốn hoà hợp với mọi người, vốn kính trọng người tiền bối, vốn giữ luật lệ,
vốn trọng cương thường, có tài năng, có kiến thức, việc đã làm không sợ khó,
trí đã định không hồ nghi, thấy giầu sang không nô nức, phải nghèo nàn không
phàn nàn, có câu rằng:
"Lòng ta ta đã chắc rồi
Dễ ai giục đứng giục ngồi mà nao"
Dễ ai giục đứng giục ngồi mà nao"
Nguyễn
Bá Học
(Lời Khuyên Học Trò)
(Lời Khuyên Học Trò)
Ghi
chú:
Tác giả Nguyễn Bá Học sinh
năm 1857, người làng Nhân Mục, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (Bắc Việt). Dạy học, viết văn hơn 20 năm, ông là một Nhà
Giáo gương mẫu . Ông mất năm 1921, để lại
cho hậu thế nhiều bài văn có giá trị trong tủ sách "Học Làm Người".
2. Giải nghĩa từ ngữ khó:
-Tự trọng: Biết trọng lấy mình.
- tài lực: Tài năng và sức lực.
- nương tựa: Dựa nhờ vào mà sống.
- luồn luỵ: (luồn cúi): chịu cúi đầu để vào chỗ mong muốn.- đọi đèn: Bát đựng dầu có để tim để làm đèn.
- khinh thể ngạo vật: Thái độ kiêu căng coi thường những người sống chung quanh, khinh rẻ kẻ khác.
- thiếu niên: Người còn trẻ tuổi, chưa đến tuổi trưởng thành.
- tiến tu: Tu thân để tiến bộ.
- yếm thế: có tư tưởng chán đời
- an thường thủ phận: chấp nhận với cái sống bình thường.
- tự đắc: tự cho mình là giỏi la` hay.
- hợp quần: hợp thành đoàn thể, đoàn kết với nhau.
- cương thường: Gồm Tam cương và Ngũ thường, là các đạo lý sống ở đời (theo đạo Khổng).
Tam cương: Quân thần cương (Đạo vua, tôi), Phu thê cương (Đạo vợ chồng), Phụ tử cương (Đạo cha con).
Ngũ thường: Nhân, Nghĩa, lễ, trí, tín.
- tiền bối: Người thuộc thế hệ trước mình.
- hồ nghi: Cảm thấy có điều chưa rõ ràng, nên chưa thể tin được.
Không, không bao giờ tôi chịu làm tên lính hèn nhát. Nếu ngày nào thầy giáo cũng kể cho tôi nghe như câu chuyện sáng nay thì có lẽ không bao giờ tôi muốn nghỉ học. Theo lời thầy thì mỗi tháng sẽ có một truyện mà truyện nào cũng nói về những hành động phi thường của một đứa trẻ con.
"LÒNG YÊU NƯỚC CỦA CẬU BÉ THÀNH PAĐÔVA" đó là đầu đề câu chuyện sáng nay.
Năm trước, một chiếc tàu Tây Ban Nha rời bến Bardêlôna (2) để đi Giênôva (3). Trên tàu, trừ người Tây Ban Nha, còn có một số người Pháp, người Italia, người Thuỵ Sĩ, và nhiều người khác nữa. Trong đám hành khách người ta nhận thấy một đứa trẻ độ 11 tuổi, ăn mặc rách bẩn, đứng riêng một chỗ và nhìn những người kia bằng đôi mắt hầm hầm. Nó nhìn như thế cũng không phải là không có cớ. Cha mẹ nó là nông dân ở gần Pađôva, cố nhiên là nghèo túng, hai năm trước vì tham tiền đã cho nó đi ở với một người chủ xiếc rong. Người này dạy nó một vài môn nhảy, lộn rồi bắt nó theo sang Pháp và Tây Ban Nha. Nó bị hành hạ luôn tay và ăn uống không đủ.
Đến thành Bardêlôna, không thể chịu được cái đời sống khổ ải ấy nữa, đứa trẻ đáng thương liền trốn chủ đến cầu cứu viên lãnh sự Italia. Động mối thương tâm, viên lãnh sự xin cho nó một chỗ trong tàu nói trên và cho nó một lá thư giới thiệu cùng ông thị trưởng thành Giênôva nhờ ông trả về cho cha mẹ nó, là người đã bán nó như một con vật. Thằng bé gầy còm yếu đuối và mặc bộ quần áo rách. Người ta cho nó ngồi phòng hạng nhì. Hành khách ai cũng nhìn nó, có người hỏi nó song nó không trả lời. Nó có vẻ căm ghét mọi người vì những sự khắc khổ và hành phạt đã làm cho nó oán hận và không có cảm tình. Tuy nhiên, có ba người hành khách đã khéo làm cho nó hé răng. Nó kể chuyện nó bằng tiếng Italia pha giọng Tây Ban Nha. Ba người khách kia không phải là dân Italia nhưng cũng thương nó, cho tiền để nó nói chuyện, nghe cho đỡ buồn. Đồng thời, có mấy thiếu phụ đi qua, ba ông quí khách hãnh diện ném thêm tiền xuống bàn loảng xoảng và nói : "Cầm lấy ! Cầm lấy nữa này !"
Đứa bé sung sướng, vơ tiền bỏ túi, cảm ơn rồi vào phòng. Nó buông màn cửa xuống ngồi yên lặng và nghĩ đến những việc nó sẽ phải làm.
Nó nghĩ : với số tiền ấy, nó sẽ được ăn no, không phải thèm khát như trước. Khi tới Giênôva, nó sẽ sắm một bộ quần áo mới để thay bộ quần áo nó đã mặc trên người hai năm trời nay, rách như tổ đỉa. Nó lại định để ra một ít tiền đem về cho cha mẹ, chắc là được săn đón và quí hoá hơn là về tay không. Số tiền ấy đối với nó là một món tiền to. Ngồi sau rèm cửa, nó trừ đi tính lại và trong lòng thấy khoan khoái nhẹ nhàng.
Lúc ấy, ba người khách nói trên đang ngồi ở buồng ăn, quây quần uống rượu và nói chuyện về những cuộc du lịch của mình cùng phong tục những nước đã đi qua. Tình cờ, câu chuyện nhằm vào nước Italia. Một người bắt đầu phàn nàn về khách sạn, người chê về xe lửa. Cuối cùng, rượu say, họ thi nhau nói xấu tất cả những gì thuộc về nước Italia. Người thứ nhất nói biết thế, họ sẽ di du lịch xứ Lappôn (4) (ở cực bắc châu Âu) còn hơn sang nước Italia. Người thứ nhì nói quả quyết rằng ở Italia hắn gặp toàn những phường quỷ quyệt và những quân cường đạo. Người thứ ba nói thêm rằng :
_ Những người làm việc nước Italia không biết chữ.
Người thứ nhất nói :
_ Đó là một dân tộc ngu dốt !
Người thứ nhì tiếp :
_ Bẩn thỉu !
_ Và ăn ...
Người thứ ba định nói câu "ăn cắp" nhưng chưa dứt lời thì một trận mưa toàn tiền vàng và bạc hắt vào mặt những người ấy rơi tung toé xuống bàn và trên sân. Ba người hầm hầm đứng dậy xem trận mưa dữ ấy ở đâu ra thì lại bị ném thêm.
Cậu bé thành Pađôva vén màn cửa thò đầu ra thét bằng giọng khinh bỉ :
_ Cầm lại tiền của các người. Ta không thèm nhận của bố thí của những người đã lăng mạ nước ta.
--------------------------------
Chú thích : (1) Padoue. (2) Barcelone. (3) Gênes. (4) Laponie.
Giải nghĩa từ ngữ khó:
-Tự trọng: Biết trọng lấy mình.
- tài lực: Tài năng và sức lực.
- nương tựa: Dựa nhờ vào mà sống.
- luồn luỵ: (luồn cúi): chịu cúi đầu để vào chỗ mong muốn.- đọi đèn: Bát đựng dầu có để tim để làm đèn.
- khinh thể ngạo vật: Thái độ kiêu căng coi thường những người sống chung quanh, khinh rẻ kẻ khác.
- thiếu niên: Người còn trẻ tuổi, chưa đến tuổi trưởng thành.
- tiến tu: Tu thân để tiến bộ.
- yếm thế: có tư tưởng chán đời
- an thường thủ phận: chấp nhận với cái sống bình thường.
- tự đắc: tự cho mình là giỏi la` hay.
- hợp quần: hợp thành đoàn thể, đoàn kết với nhau.
- cương thường: Gồm Tam cương và Ngũ thường, là các đạo lý sống ở đời (theo đạo Khổng).
Tam cương: Quân thần cương (Đạo vua, tôi), Phu thê cương (Đạo vợ chồng), Phụ tử cương (Đạo cha con).
Ngũ thường: Nhân, Nghĩa, lễ, trí, tín.
- tiền bối: Người thuộc thế hệ trước mình.
- hồ nghi: Cảm thấy có điều chưa rõ ràng, nên chưa thể tin được.
Mỗi Tuần Một Bài Học Công Dân Giáo Dục
Lòng yêu nước của cậu bé thành Pađôva (1)
Không, không bao giờ tôi chịu làm tên lính hèn nhát. Nếu ngày nào thầy giáo cũng kể cho tôi nghe như câu chuyện sáng nay thì có lẽ không bao giờ tôi muốn nghỉ học. Theo lời thầy thì mỗi tháng sẽ có một truyện mà truyện nào cũng nói về những hành động phi thường của một đứa trẻ con.
"LÒNG YÊU NƯỚC CỦA CẬU BÉ THÀNH PAĐÔVA" đó là đầu đề câu chuyện sáng nay.
Năm trước, một chiếc tàu Tây Ban Nha rời bến Bardêlôna (2) để đi Giênôva (3). Trên tàu, trừ người Tây Ban Nha, còn có một số người Pháp, người Italia, người Thuỵ Sĩ, và nhiều người khác nữa. Trong đám hành khách người ta nhận thấy một đứa trẻ độ 11 tuổi, ăn mặc rách bẩn, đứng riêng một chỗ và nhìn những người kia bằng đôi mắt hầm hầm. Nó nhìn như thế cũng không phải là không có cớ. Cha mẹ nó là nông dân ở gần Pađôva, cố nhiên là nghèo túng, hai năm trước vì tham tiền đã cho nó đi ở với một người chủ xiếc rong. Người này dạy nó một vài môn nhảy, lộn rồi bắt nó theo sang Pháp và Tây Ban Nha. Nó bị hành hạ luôn tay và ăn uống không đủ.
Đến thành Bardêlôna, không thể chịu được cái đời sống khổ ải ấy nữa, đứa trẻ đáng thương liền trốn chủ đến cầu cứu viên lãnh sự Italia. Động mối thương tâm, viên lãnh sự xin cho nó một chỗ trong tàu nói trên và cho nó một lá thư giới thiệu cùng ông thị trưởng thành Giênôva nhờ ông trả về cho cha mẹ nó, là người đã bán nó như một con vật. Thằng bé gầy còm yếu đuối và mặc bộ quần áo rách. Người ta cho nó ngồi phòng hạng nhì. Hành khách ai cũng nhìn nó, có người hỏi nó song nó không trả lời. Nó có vẻ căm ghét mọi người vì những sự khắc khổ và hành phạt đã làm cho nó oán hận và không có cảm tình. Tuy nhiên, có ba người hành khách đã khéo làm cho nó hé răng. Nó kể chuyện nó bằng tiếng Italia pha giọng Tây Ban Nha. Ba người khách kia không phải là dân Italia nhưng cũng thương nó, cho tiền để nó nói chuyện, nghe cho đỡ buồn. Đồng thời, có mấy thiếu phụ đi qua, ba ông quí khách hãnh diện ném thêm tiền xuống bàn loảng xoảng và nói : "Cầm lấy ! Cầm lấy nữa này !"
Đứa bé sung sướng, vơ tiền bỏ túi, cảm ơn rồi vào phòng. Nó buông màn cửa xuống ngồi yên lặng và nghĩ đến những việc nó sẽ phải làm.
Nó nghĩ : với số tiền ấy, nó sẽ được ăn no, không phải thèm khát như trước. Khi tới Giênôva, nó sẽ sắm một bộ quần áo mới để thay bộ quần áo nó đã mặc trên người hai năm trời nay, rách như tổ đỉa. Nó lại định để ra một ít tiền đem về cho cha mẹ, chắc là được săn đón và quí hoá hơn là về tay không. Số tiền ấy đối với nó là một món tiền to. Ngồi sau rèm cửa, nó trừ đi tính lại và trong lòng thấy khoan khoái nhẹ nhàng.
Lúc ấy, ba người khách nói trên đang ngồi ở buồng ăn, quây quần uống rượu và nói chuyện về những cuộc du lịch của mình cùng phong tục những nước đã đi qua. Tình cờ, câu chuyện nhằm vào nước Italia. Một người bắt đầu phàn nàn về khách sạn, người chê về xe lửa. Cuối cùng, rượu say, họ thi nhau nói xấu tất cả những gì thuộc về nước Italia. Người thứ nhất nói biết thế, họ sẽ di du lịch xứ Lappôn (4) (ở cực bắc châu Âu) còn hơn sang nước Italia. Người thứ nhì nói quả quyết rằng ở Italia hắn gặp toàn những phường quỷ quyệt và những quân cường đạo. Người thứ ba nói thêm rằng :
_ Những người làm việc nước Italia không biết chữ.
Người thứ nhất nói :
_ Đó là một dân tộc ngu dốt !
Người thứ nhì tiếp :
_ Bẩn thỉu !
_ Và ăn ...
Người thứ ba định nói câu "ăn cắp" nhưng chưa dứt lời thì một trận mưa toàn tiền vàng và bạc hắt vào mặt những người ấy rơi tung toé xuống bàn và trên sân. Ba người hầm hầm đứng dậy xem trận mưa dữ ấy ở đâu ra thì lại bị ném thêm.
Cậu bé thành Pađôva vén màn cửa thò đầu ra thét bằng giọng khinh bỉ :
_ Cầm lại tiền của các người. Ta không thèm nhận của bố thí của những người đã lăng mạ nước ta.
--------------------------------
Chú thích : (1) Padoue. (2) Barcelone. (3) Gênes. (4) Laponie.
Hà Mai Anh
(Phỏng dịch)
- phi thường:
- nông dân:
- đi ở:
- xiếc rong:
- khổ ải:
- cầu cứu:
- viên lãnh sự:
- khắc khổ:
- thiếu phụ:
- săn đón:
- khoan khoái:
- quỷ quyệt:
- cường đạo:
- bố thí:
- lăng mạ:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét