LỚP 5B - WK. 7 - Tuần Lễ 7

I. Chính Tả:

ĐẠO THẦY TRÒ

Dân tộc ta vốn tôn sư trọng đạo, dưới chính thể nào cũng vậy. Vai trò thầy giáo luôn luôn tiêu biểu cho tầng lớp trí thức, tiên tiến được toàn thể xã hội công nhận. Nghề giáo vốn là nghề cao quí nhất.  

Nền giáo dục thời phong kiến cũng như thời dân chủ đều thống nhất một phương châm "tiên học lễ hậu học văn" "nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội"... Nhân tài phục vụ xã hội, điều hành bộ máy Nhà nước đều được "ông thầy", tức là khuôn mẫu, đào tạo nên, "không thầy đố mày làm nên". Tiêu chuẩn đánh giá kiến thức đều thống nhất dựa vào chế độ thi cử, có học vị, cấp bậc rõ ràng.

Vì tất cả những lẽ trên, có người đặt vấn đề: Vậy đặt thầy cao hơn cha có quá đáng không?

Cha mẹ sinh ra, nuôi dưỡng mình, thầy giáo là người truyền thụ kiến thức cho mình. Sở dĩ hiển đạt, thi thố được tài năng với đời đều nhờ thầy. Ngày xưa, từ nhỏ đến khi đi thi đậu cử nhân, tiên sĩ thường cũng chỉ học một thầy cùng lắm là vài ba thầy, chứ không như ngày nay mỗi năm một lớp rồi mỗi môn một thầy. Ngày xưa có nhiều trường hợp thầy trò cùng lều chõng đi thi nhưng học tài thi phận, trò đậu thầy hỏng. Có những ông thầy đào tạo được nhiều ông Nghè, ông Cống nhưng bản thân ông thầỳ lại chẳng đậu đạt gì, chẳng nhận quan tước gì, có người thi đậu cũng không ra làm quan mà chỉ tiếp tục dạy học. Có những thầy giáo đạo cao đức trọng được môn sinh nể trọng hơn cha. Thầy Chu Văn An là người thầy tiêu biểu nhất được liệt thờ ở Văn Miếu.

Ngày xưa, thầy đồ dạy đỗ được một số học sinh đậu đạt cử nhân, tiến sĩ thì tự nhiên vai vế trong xã hội được nâng lên rõ rệt, quan tỉnh quan huyện cũng phải kính nể, chẳng những đối với thầy giáo mà cả gia đình thầy. Quang Trung ba lần mời Nguyễn Thiếp (La Sơn Phu Tử) ra làm quân sư, chính là để thu phục nhân sĩ Bắc Hà, vì Nguyễn Thiếp là thầy giáo của nhiều triều thần Lê Trịnh đương thời.

Ngành giáo dục tuy có chế độ thi hương, thi hội, thi đình rất nghiêm rất chặt, xong rất ít giáo chức, rất ít trường công, ở cấp huyện , cấp phủ chỉ có một vài huấn đạo giáo thụ ăn lương nhà nước, hầu hết là các lớp tư thục. Một nhà khá giả trong vùng nuôi thầy cho con ăn học , xóm làng chung quanh gửi con, chau  đến thụ giáo không phải nộp học phí, chỉ đến ngày mồng 5 tháng 5 ngày Tết... cha mẹ học trò mới đưa lễ tết đến tết thầy tuỳ tâm. Giàu có thì thúng gạo nếp, bộ quần áo...Nghèo thì một cơi trầu một be rượu cũng xong.

Môn sinh của một thầy thường tổ chức nhau lại gọi là Hội đồng môn, có trưởng tràng, giám tràng và một số cán tràng giúp việc trưởng tràng. Con thầy mặc dầu ít tuổi hơn cũng được gọi là thế huynh. Thầy nào có tiếng dạy giỏi, dạy nghiêm thì được nhiều sĩ tử đến theo học , Hội đồng môn vận động các gia đình môn sinh đóng góp tiền của tạo ruộng, tạo trâu bò rồi phân công cày cấy, đến mùa màng gặt tự gánh về gia đình nhà thầy để gia đình thầy chi dụng. Khi thầy mất lại dùng rụông đó lo tang ma cho thầy, cho vợ thầy và giỗ tết tế tự về sau.

Học trò để tang thầy cũng ba năm như tang cha mẹ, nhưng không mặc tang phục, gọi là tâm tang tức là để tang trong lòng.

(Cuộc Sống Việt – Theo 100 điều nên biết về Phong tục Việt Nam)

Giải nghĩa từ ngữ khó:

-  tôn sư trọng đạo:  Kính thày và quý phép tắc.
-   trí thức:  học cao hiểu rộng.
-  thời phong kiến:  ý nói thời buổi vua chúa cầm quyền định đoạt, người dân chỉ biết tuân lệnh.
- truyền thụ:  dạy lại những kinh nghiệm cho người kế tiếp.
-  kiến thức:  sự hiểu biết.
- hiển đạt: làm nên công danh, thành người có địa vị trong xã hội. 
- lều chõng: lều và chõng là vật dùng của học sinh đem theo đến trường thi . Lều dùng để làm mái che . Chõng là vật làm bằng tre (bamboo), dùng để ngồi hoặc nằm .
- ông Nghè:  Người thi đậu tiến sĩ.
- ông Cống:   Người đậu kỳ thi hương, tức cử nhân ngày nay .
- thi hương, thi hội, thi đình:  Kỳ thi Hương là kỳ thi sơ khởi nhất. Sau khi đỗ thi Hương thì năm sau mới được dự thi kỳ thi cao cấp hơn là thi Hội (cao hơn nữa là thi Đình).
- cấp huyện: tổ chức ở quận.
- cấp phủ: tổ chức ở tỉnh.
- huấn đạo giáo thụ:  cấp quan trông coi việc dạy học ở cấp huyện (quận).
- tư thục: trường do tư nhân làm chủ.
- thụ giáo: tiếp nhận sự chỉ dạy.
- tuỳ tâm: tuỳ lòng của mỗi người.

- thúng: đồ dùng của người dân quê, đan khít bằng tre có nhiều cách dùng khác nhau .

- cơi trầu:  hộp đựng trầu, cau. 








- be rượu: bình nhỏ đựng rượu.
- Môn sinh: học trò.
- Hội đồng môn: tổ chức của một nhóm học sinh học cùng trường. 
- trưởng tràng:  người đứng đầu của một nhóm học trò cùng học một thày (thời phong kiến).
- giám tràng: người phụ ông thày kiểm soát việc học của các học trò.
- gặt: thu hoạch lúa chín.
- chi dụng: tiền phải trả cho những việc cần thiết.
- tế tự: việc thờ cúng.
- tang phục:   Quần áo tang.
    
   

 

Mỗi Tuần Một Bài Học Công Dân Giáo Dục

Biết Quý Cái Thân

Dũng là tay bơi lội giỏi, một hôm đi thuyền với ông nhà giàu kia. Đến giữa dòng sông ông nhà giàu vô ý đánh rơi cái nhẫn nạm ngọc quý giá. Ông liền ra giá với mọi người trong thuyền:

"Ai mò được chiếc nhẫn ấy, tôi xin thưởng lạng vàng."

Anh Dũng nín lặng. Các người khác không dám xuống nước vì không ai biết bơi lội.  Thuyền xuôi dòng nước một quãng xa thì dừng lại nghỉ. Đứa con trai người lái thuyền xuống tắm, chẳng may gặp chỗ nước xoáy cuốn đi, sắp chết đuối. Dũng để nguyên quần áo nhảy xuống cứu, cố sức mãi mới lôi được thằng bé lên thuyền, mệt thở hồng hộc. Mọi người xúm lại cứu nó hồi tỉnh.

Bỗng có người hỏi Dũng : "Sao lúc nãy mò ngọc được tiền anh không làm, bây giờ cứu đứa bé không được gì lại tận tâm đến thế?"

Anh phân trần với mọi người : "Lúc nãy, tôi không vì tiền mà quên mình. Nhỡ vì mò ngọc mà chết có phải uổng mạng, lại còn mang tiếng tham lam không?

Cứu người là việc nghĩa thì ai ai cũng gắng làm. Cho nên tôi đã không sợ chết mà nhảy vào dòng nước xoáy để cứu em ấy."

Theo Trương Đức Mậu thuật.

(Tập Đọc Lớp Nhất)

Bộ Quốc Gia Giáo Dục, Việt Nam Cộng Hòa

-lạng vàng: tương đương với 100gr vàng. (1 ounce vàng = 28.34gr vàng)